Kabak çekirdekli, gavurgalı, şepit ekmekli, tahinli, pişili, hacı lokurlu, Karaman’ın boğazlar meselesine ait ilginç bir yazı okumak istiyorum diyenler lütfen buraya… Ankara Kızılay’daki mekanların önünde duran elemanların bir yandan sigara tüttürürken diğer yandan müşteri çekmek için önlerinden geçenlere söylediği “buyrun, buyrun” gibi oldu ama varsın olsun.
İşini severek yapmayan, gönlünü ortaya koymayan, bulunduğu görevin hakkını vermeyen lakayıt kişileri sevmem. Bunlar ‘ağızlarıyla kuş tutsalar’ da sevmediğim insan tipleridir.
Kim bunlar? Ahmet, Mehmet, Ali, Veli… İlla bir isim isteriz. İsmi duyunca sanki içimiz ferahlayacak. Bu tür durumlarda isimleri değil vasıfları (nitelik) dikkate almak gerekir. Çünkü isimler farklılaşabilir ama iş yapma biçimi ve görev aşkı bir tutum olarak sabittir, değişken değildir. Görev ifa eden kişinin vasfıdır esas olan.
Karaman’ın ürünlerine coğrafi işaret alma konusuna özel önem verdiğimi söylemekten onur duyarım. Karaman’da coğrafi ürünler üzerine yazı yazan tek kişiyim. Son yazım, 9 Mayıs 2023’te, Karaman’dan.com’da “Karaman’ın Lezzetleri Coğrafi İşaret Bekliyor” başlığıyla yayımlandı. Bu yazı birkaç saat içinde 2 bine yakın “tıklanma” sayısıyla gün içinde en çok okunan yazı oldu.
Bakın, çok okunan yazının bir bölümünde
“En çok okunan yazılarım arasında yeme içme konuları ilk sırada. Hepimiz ağzımızın tadı bozulmasın isteriz. Çocuklukta tattığımız lezzetleri unutmayız. Herkesin hafızasında sevdiği bir yiyecek var. Lezzetler bize annemizi, ailemizi, hısım akrabayı ve memleketi hatırlatır.
Karaman, Vali Tuncay Akkoyun’un göreve başlamasıyla birlikte coğrafi işaret konusunda atağa geçmişti. Vali Akkoyun, geçen yıl gerçekleştirilen ‘Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Tescil Çalışmaları Değerlendirme Toplantısı’nda şunları söylemişti” demişim ve Vali Akkoyun’un konuşmasından bir bölümü kullanmışım.
O yazıda, şebit pilavı, İlisıra Dolması, Karaman Kırma Böreği, Guymak Tatlısı ve Kazımkarabekir Kabak Çekirdeği’nin coğrafi işaret tescili için gün sayıldığı müjdesini vermiştim.
Seçim Yoğunluğu ve Günün Hayhuyu
Seçim yoğunluğu ve günün hayhuyunda bu yazı ne adayların ne valiliğin dikkatini çekti. Üstelik, yazıda çok önemli bir konuya işaret etmiştim. Yazının sonuna bir not ekleyerek, şunları yazmıştım:
“Türkçe Sözlük’te ‘şebit’ sözcüğü yok, ‘şepit’ var. Şepit sözcüğü ‘hamurdan çok ince açılarak sacda pişirilen ekmek’ diye tanımlanmış. Türk Patent Kurumu’na başvuru yapılırken ‘şepit’ yerine ‘şebit’ sözcüğünün yazılması bilinçli bir tercih olmalı. Türkçenin başkenti olduğunu iddia eden şehirden yanlış sözcük çıkacağına ihtimal vermem.”
Bu kadar kibar bir eleştiriye yanıt gelmedi. ‘Şepit’i, ‘şebit’ diye yazan kişi bile arayıp bilgilendirme gereği duymadı. Yanlışlığı kabul edip düzeltme yolu tercih edilebilirdi. “Boşver bu işleri. Tasası sana mı düştü!” diyerek geçip gidemiyorum.
Vali Tuncay Akkoyun, coğrafi işaret konusunda kendi kendine yırtınsın, bu işi takip etmek kimsenin aklına gelmesin! Devam edin, bildiğiniz yoldan çıkmayın. Yürüdüğünüz yol tehlikesiz, başınıza iş açılmaz. Etliye, sütlüye karışmayın. Madem vali var, her işi takip etmek zorunda, değil mi ya! Ha şepit, ha şebit! Elma demesini de biliriz, alma demesini de! Bilgi paylaşımına sıra bile gelmedi. Basın dediğin nedir ki? Hanımlar, beyler, bu işleri kendi adınıza yapmıyorsunuz. Şehri temsilen yapıyorsunuz ve bu bilgileri paylaşmak zorundasınız. “İsteyen yok ki, kime gönderelim?” diyemezsiniz.
Yine Benden Duyacaksınız
Bunu da benden duyun. Kazımkarabekir Kabak Çekirdeği 3 Mayıs 2023 tarihinde coğrafi işaret tescili aldı. Böylece Karaman’ın tescilli ürün sayısı 6’ya çıktı.
Daha önce Divle Obruğu Tulum Peyniri, Ermenek Helvası, Karaman Ekşikara Üzümü, Başyayla Karın Kaymağı ve Taşkale Halısı coğrafi işaret alan ürünler olmuştu. 6 üründen üçünün 2023’ün ilk 5 ayında coğrafi işaret tescili alması ise alkışlanacak başarıdır. Emeği geçenlere teşekkür ederim.
Kazımkarabekir Kabak Çekirdeği, Türk Patent Kurumu’nun, 1 Aralık 2022 tarih ve 138 Sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlanmıştı. Tescili ise 15 Mayıs 2023 tarih ve 149 Sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni ‘nde yayımlandı.
Nevşehir’in tescilli kabak çekirdeği artık rakipsiz değil. Yeter ki, Kazımkarabekir Kabak Çekirdeği’nin tanıtım ve pazarlaması bilinçli yapılsın. İyi de, tescil haberi bile vatandaşa duyurulmazsa kabak çekirdeği kendi reklamını kendisi mi yapacak? Kabaklar henüz bu düzeye gelmedi.
Kitabın Adını Yanlış Yazmak da Marifet!
Şimdi bir başka konuya dikkatinizi çekmek istiyorum. Mevlana Kalkınma Ajansı (MEVKA), Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi ( KMÜ) iş birliği ile bir kitap hazırlanmış. Proje, Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne aitmiş.
Kitabın adı: Karaman’a Özgü Unlu Mamüller Araştırması ve Üç Adet Ürün İçin Coğrafi İşaret Projesi.
Hazırlayanlar: Doç. Dr. Yalçın Coşkuner ve Doç. Dr. Abdulvahit Sayaslan. KMÜ Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyeleri.
İlk eleştirim, kapakta da yer verilen kitabın adındaki yanlışlıkla ilgili olacak. ‘Mamuller’ kelimesi ‘Mamüller’ olarak yazılmış. MEVKA, sanki başına geleceği bilmiş gibi veya daha önce dili yanmış da olabilir, kitabın ikinci sayfasına şu notu düşmüş:
“Bu çalışma, Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün “Karaman’a Özgü Unlu Mamuller Araştırması ve Üç Adet Ürün İçin Coğrafi İşaret Projesi” (TR52-22-TD/0029) kapsamında hazırlanmıştır. İçerik ile ilgili sorumluluk Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne ait olup Mevlana Kalkınma Ajansının görüşlerini yansıtmamaktadır.”
MEVKA ve KMÜ’deki Yazım Yanlışları
Kendi adındaki yanlışı sürdüren MEVKA, kitaba adını veren proje başlığındaki mamuller sözcüğünü doğru kullanmış. Mamul ve mamuller sözcükleri, kitabın diğer sayfalarında kimi kez doğru kimi kez hatalı yazılmış. (MEVKA’nın açılımındaki Mevlana’nın doğru yazılışı Mevlânâ’dır. Türk Dil Kurumu’nun yayımladığı kitaplarda da Mevlânâ yazılmıştır.)
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi’nde de, kurulduğu yıl, kimin aklına gelmişse, Mehmet Bey’in adı birleştirilerek Mehmetbey şeklinde kullanım tercih edilmiş.
Karamanoğlu Mehmet Bey’in adı, başka hiçbir kaynakta bitişik değil. KMÜ’nün yayınlarında ve yerleşkesindeki heykelde de Mehmet Bey yazılmış. Belki Ankara’daki Abidinpaşa semti veya Necatibey caddesi gibi düşünülmüş, unvanla isim kaynaştırılması uygun görülmüş olabilir.
KMÜ’nün kurulduğu günleri hatırlayan birileri yok mu Allah aşkına! İsmi kim seçti, kim yazdı, kim onay verdi? Bugüne kadar kimsenin dikkatini çekmedi mi? Edebiyat Fakültesi’nin değerli hocaları; siz ne düşünüyorsunuz? Terzi kendi söküğünü dikemezmiş, mum dibine Işık vermezmiş gerçeğiyle mi karşı karşıyayız?
Bu konudaki hassasiyetim, “Karaman Türk dilinin başkenti” sloganının dillerden düşürülmemesi nedeniyledir. Türkçenin başkentliğine göz koyan bir şehrin, dil konusunda hata yapma lüksü yoktur. Resmî kurumların, Türkçe yazım duyarlılığı yerel basın veya internet medyasının önünde olmak zorundadır.
Devlet Sırrı mı?
Yeniden kitaba dönecek olursak: Kitap, Şubat 2023’te tamamlanmış. Medyaya dört ay sonra duyurulmuş veya medya bilgiye kendi imkanlarıyla ulaşmış. Tebrik etmek lazım. Kimsenin haberi de olmayabilirdi.
Dünyadaki yarışın tanıtımdan geçtiğinden haberiniz yok mu kardeşim! İletişimin bu kadar kolaylaştığı, bilgi aktarımının bir tuşla mümkün olduğu günümüzde bu içe kapalılık, gizlilik neyin nesi? Bu çalışmayı basın kuruluşlarına veya bana iletmenizin önünde bir engel mi var? Devlet sırrı mı? Maliyetli, sorumluluk gerektiren bir iş mi? Hiç mi heyecan duymazsınız? Bu heyecanınızı paylaşmaktan niye çekinirsiniz?
Ah Karaman! Bürokrasisi bir alem, belediyesi bir alem, üniversitesi bir alem. Beş yıl önce “Karaman’da herkes tıp oyunu oynuyor olmalı” diye yazdığımı hatırlıyorum. Arada mola yok mu? Yapıp ettiklerinizden haber verseniz ne kaybedersiniz?
Kitapla ilgili değerlendirme sonraki güne kaldı. Bu arada tescilli yeni ürünümüzü, Kazımkarabekir Kabak Çekirdeği’nin tadına bakmayı ihmal etmeyin. Şepite, tahinliye, pişiye lokura ve gavurgaya sıra gelmedi. İnşallah onları bir sonraki yazıda ikram edeceğim. Tadımız tuzumuz daim olsun.
(Not: Bu yazıyı seçim günü için düşünmüştüm ama Kabak Çekirdeği haberi gündeme geldi. Gazetecilikte kuraldır; öğrendiğini yazmazsan bir başkası aynı konuyu sana okutur. Öyle oldu.)