Yüzüncü yaşını kutlayacağımız Cumhuriyet’in Karaman’da yaptırdığı ilk eğitim yuvası Cumhuriyet, ikincisi ise Gazi Mustafa Kemal İlkokuludur. Cumhuriyet İlkokulu 1925, Gazi Okulu ise 1928 yılında eğitim ve öğretime açılmış.
Karaman’da Cumhuriyet döneminin en güzel mimari yapısı sizce hangi bina, hiç düşündünüz mü? Bana göre Gazi Mustafa Kemal İlkokulu. Cumhuriyet İlkokulu mezunu olmama rağmen Gazi Okulu’nun binasına ve bahçesine hep imrenerek bakmışımdır. Gazi Okulu, her Karamanlı’nın anıları arasında yer alır. Gazi Okulunu bilmiyorum diyeni duydunuz mu? O bina Karaman’ın en kıymetli binası, hatta ziynet eşyası. Yıllarca okul olarak kullanıldı. Her kurum ona göz koydu. Kimler kimler istemedi ki.
Gazi Okulunun temelinin atıldığı yıllara gidip, neler olmuş bir göz atalım. Cumhuriyet’in ilk 5 yılında, savaştan çıkmış bir milletin kaç okul yaptırdığını belki ilk kez duyacaksınız. Cumhuriyetin ilk beş yılında 1233 yeni okul yapılmış. Bugünün gerçekleriyle değerlendirmeyin lütfen. Parasız, iş makinesiz, ekipmansız bir ülkenin yöneticileri eğitime öncelik veriyor.
Karaman’ın eğitim öğretimine uzun yıllardan bu yana hizmet veren Gazi Mustafa Kemal İlkokulunun eski binasının yapımına 1923 yılında başlanmış. Beş yıl sonra bina tamamlanmış ve 1928 yılında eğitim öğretime geçilmiş.
O yıllarda Karaman ilçedir. Kamu binaları yetersizdir. Bu nedenle Gazi Okulunun bazı bölümleri yıllar içerisinde sağlık ocağı, ilköğretim müdürlüğü, akşam sanat okulu olarak da kullanılmış. Bununla birlikte asıl amacı olan eğitim öğretim faaliyetlerini 1928’den beri kesintisiz olarak sürdürmüş.
Okulun binası, Alman mimarisine uygun olarak Almanlar tarafından inşa edilmiş. Çok ilginçtir, binanın yapımında Karamanoğlu Beylerinden Emir Musa tarafından yaptırılan medresenin taşları kullanılmış.
Emir Musa Beyin, döneminin eğitim yuvası olarak yaptırdığı medrese, Gazi Okulunu doğurmuş. “Medreseyi yıkıp okul yapmışlar” diye tepki gösterenler de çıkabilir, “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu kabul edildi. Bu kanunla, medreseler kaldırıldı ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki bütün okullar, Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlandı. Medresenin taşları boşa gitmemiş” diyenler de… Hazin bir öykü. Medresenin takkapısını (Saray gibi önemli yapıların avlu ya da bahçelerine giriş yerine, yengi taklarına benzeyen, taştan, süslü, silmeli büyük kapı. Taçkapı ve Saltanat kapısı da denir) ve kitabelerini Almanlar 1500 liraya satın almışlar. Bunları numaralandırıp sandıklara koymuşlar ve Almanya’ya göndermişler. Şimdi nerede olduğunu bilen yok. Çinilerinin nerede olduğu da kayıtlara geçmemiş.
Bu bilgi, İbrahim Hakkı Konyalı’nın 1967 yılında yayımladığı Abideleri ve Kitabeleri ile Karaman Tarihi adlı kitapta yer almaktadır. Yani Gazi Okulu binasında Karaman Beylerinden Emir Musa Bey tarafından yaptırılan medresenin taşları var.
Tarihi bina; yapımından 1997 yılına kadar ilkokul olarak kullanılmış. Dile kolay; 69 yıl. 8 yıllık kesintisiz eğitime geçilmesi sonrasında 2007 yılına kadar da ilköğretim okulu olarak hizmet vermiş.
Gazi Mustafa Kemal İlkokulunun yeni binasına taşınmasının ardından Sağlık Meslek Lisesi, Turizm Otelcilik Meslek Lisesi ve İmaret Ortaokulu olarak 2020 yılına kadar farklı isimlerle eğitim öğretime hizmet etmiş.
Gazi Mustafa Kemal İlkokulu, 1933 yılında verdiği ilk mezunlardan (51 kişi) ilkokul olarak kullanıldığı 1997 yılına kadar, 69 yılda bu tarihi binasında yaklaşık 9000 öğrenci mezun etmiş. (Belki bir gün okulun mezunlarından bir seçki sunarım.)
Bina, 1982 yılında Konya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından tarihi eser olarak kabul edimiş. Yıllara meydan okumuş bina ile ilgili Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından çalışmalar yürütülüyor.
Karaman ziyaretimde Gazi Okulu’ndaki çalışmaları görme fırsatım oldu. Okulun ahşap zeminli, taş duvarlı ve yüksek tavanlı görkemli binası Karaman Kültür Evi olarak hizmet verecek. Bahçesi düzenlenecek ve Karaman’ın soluklanılacak mekanına dönüştürülecek. Her katta ve sınıflarda Karaman kültürünün örneklerini görmek mümkün olacak.
Bu çalışmaya öyle çok kişi emek verdi ki, isimleri eksik yazmaktan çekinirim. Eski valimiz Fahri Meral meşaleyi yakan ilk yönetici oldu. Ardından Mehmet Alpaslan Işık, Vali Tuncay Akkoyun, KOP İdaresi Başkanlığı döneminde Mahmut Sami Şahin, Milli Eğitim İl Müdürü Mehmet Çalışkan, Kültür ve Turizm İl Müdürü Burhan Yemiş, koleksiyoner, Karaman sevdalısı Ali Yağcı, KMÜ Güzel Sanatlar Fakültesi’nin duayen hocası Ahmet Hakan Yılmaz, on parmağında on marifet olan İ. Ethem Büyükköse, Karaman’ın ağabeylerinden Ahmet Sağkaya, iş insanlarımızdan Sami Özdağ, İhsan Duru ve isimlerini sayamadığım birçok Karamanlı’nın katkısı var.
Emir Musa Beyin adını taşıyan medresenin taşlarından inşa edilen 95 yıllık tarihi bina, kısa bir süre sonra yeni bir kimlikle görev yapmaya devam edecek.
Gazi Okulu, Karaman’a eğitim tarihi, müze ve çeşitli sanat faaliyetlerinin yapılabileceği nezih bir yaşam alanı sunacak. Karaman incisi, en güzel binası, tecrübe ve şahitliklerini anlatacağı misafirlerini sabırsızlıkla beklemeye başlamış.
(Devam Edecek)
Ekli Dosyalar
- pc.jpg( JPG )