Bir Yolcu Gibi Yaşamak, Karavana Sığınmak ve Biz Oscar Alır mıyız?
“Benimle dünyanın hali ancak bir ağacın gölgesinde bir müddet dinlenip de bırakıp giden bir yolcu gibidir.” (Hz. Muhammed)“Dünyada garip gibi yaşa veya bir yolcu gibi ol.” (Hz. Muhammed)
Merkezi ABD’nin Kaliforniya eyaletinde olan Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi tarafından verilen ve Oscar olarak adlandırılan ödüller, 93. kez sahiplerini buldu. Nomadland En İyi Film, En İyi Kadın Sanatçı ve En İyi Yönetmen dallarında üç Oscar kazandı.
Sinema dünyasında uluslararası başarı göstergesi kabul edilen bu ödülü kazananlara bir heykelcik verilir. Bu heykelciğin adı Akademi Liyakat Ödülü olmakla beraber Oscar olarak bilinir.
Oscar ve Nobel
Türkiye bugüne kadar hiç Oscar almadı. İyi ki almadı. Orhan Pamuk Nobel aldıktan sonra Nobel’i ucuz ve hafif bir ödül zanneden kitle zuhur etmişti. Büyük bölümü kitap okumayan veya edebi eserden uzak bu kitle Nobel’i hâlâ ilçe belediyelerinin düzenlediği kompozisyon yarışması filan zannediyor.
Bu ülkeye bir Oscar heykelciği gelmiş olsaydı, aynı familya, Oscar’ı ilçe festivalleri düzeyinden aşağıya çekerdi. Bizim bir filmimiz ne zaman Oscar alacak dersiniz? Alsak ortak sevincimiz olur muydu?
Nomadland filmini üç ay kadar önce izledim. Çok etkileyici bir filmdi. Yazının girişindeki hadisi şerifler film boyunca bana eşlik etti. Filmin bir yerinde ise “Aza sahip olan değil, çok isteyen fakirdir” hadisini hatırladım.
Yunus Emre Okumaları
KMÜ Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile Dil ve Edebiyat Topluluğu’nun birlikte düzenlediği “Yunus Emre Okumaları”nı kaçırmadan dinlemeye gayret ediyorum.
Son konuşmacı Mustafa Özçelik’ti. Eskişehir’den bağlandı. KMÜ Eğitim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İdris Nebi Uysal (Yunus Emre Okumalarının mimarı ve koordinatörü), Araştırmacı-Yazar Özçelik’i kısaca tanıttı. Katılımcılar zaten Mustafa Hoca’yı tanıyanlardı. Ama adettendir, biz de dinledik.
KMÜ Dil ve Edebiyat Topluluğu Başkanı Kahraman Şirin, Mustafa Özçelik’in bir şiirini okudu. Yunus Emre Okumaları’nın 6. konuşmacısı olan Mustafa Özçelik, her zamanki sevecen ve yumuşak ses tonuyla geceyi bereketlendirdi. Merak edenler YouTube üzerinden izleyebilirler.
Mustafa Özçelik’in Eskişehir’den Karaman’ı gözlediğini biliyor muydunuz? Karaman’da görmezden gelinen bir işe Mustafa Hoca kayıtsız kalamadı. (Ayrıca yazacağım)
Mustafa Özçelik’in konuşmasından kısa kısa notlar aldım. O geceden not aldığım cümleler arasında en kıymetli olanı “Dünyada olmak, dünyalı olmamak” ifadesiydi. Sayın İdris Nebi Uysal, bu ifadeyi gecenin manşeti seçti.
Mustafa Hocam, İmam Gazeli’den “Dilin, fikrin, kalbin okuması vardır” cümlesine dikkat çekti. Günümüzde sinema, üç türlü okumayı birleştirmeyi başarmış sanattır.
Nomadland filmine ilişkin bu yazı için masaya oturduğumdan nasıl haberdar olmuşlarsa Mustafa Özçelik, İdris Nebi Uysal, Kahraman Şirin, Can Ahmet ve katılımcılar odaya doluştu. “Yunus Emre’yi unutma” diyerek sık sık ikazda bulundular (!) Unutmak mümkün mü? Yazı, dağarcıktaki birikimi ikram etmek demektir. Dağarcıkta Yunus’tan dizeler var.
Yine Mustafa Özçelik hocamdan not aldığım “Alıngan aşk, cesur ölüm” sözünü “Alıngan hayat, cesur ölüm” diye dönüştürebileceğim bir filmdi Nomadland.
Ekonomik Kriz ve Tuz Buz Olan Hayatlar
Nomadland güncel bir konuyu ele alıyor. Fern adlı bir kadın, önce kocasını, sonra ekonomik kriz sonucu işini kaybediyor. Çocuksuz. Fern’in uzun yıllar çalıştığı fabrika faaliyetine son verince kasaba da boşalıyor.
Ekonomik devinimin hızı çağdaş dünyada birçok şeyin göstergesidir. İş imkanı sunan kentlerde nüfus patlaması yaşanır. İstihdam ve üretim doğumu ve nüfusu artıran temel etkendir.
Kapitalist sistemde ekonomik kriz, bireye bir kaza sonucu başına gelen organ kaybından daha fazla ve daha çabuk hasar verir. Yuvalar dağılır, evler boşalır, yoksunluk ve yoksulluk artar. Bireysel umut arayışları ve yeni normale uyum çabaları başlar. Toplumun dışına itilenlerin veya toplumdan kendini soyutlayıp bir yerlere kaçma, sığınma ihtiyacı duyanların öyküleri anlatılmaya başlanır.
Karavan Ev Olabilir mi?
Nomadland’de de öyle oluyor. Fern kendine yeni bir hayat tarzı seçiyor. Eski minibüsünü karavana dönüştürüyor. Ona Vanguard (Öncü) adını veriyor. Karavanı evi değil, barınağı daha doğrusu sığınağı. Karavan ona başka diyarları tanıtıyor. O artık yolcu, hep yolda, yolculuk halinde. Üstelik köksüz, bir yere ait değil. Dünyada ama dünyalı değil. Karavanda yaşamayı, mevsimlik işlerde çalışarak geçimini sağlamayı seçiyor.
Fern bir evsiz değil, evini yanında taşıyor. ABD’nin büyük eyaletlerinin en sakin köşelerine konuşlanan karavancıların arasına karışıyor. ABD’de göçebe olarak yaşayan kişi sayısı bir milyondan fazlaymış. Bunlar evsizlerden farklı bir kesim. Evsiz değiller, evlerini yanlarında taşıyorlar. Film belgesel nitelikte. Kurguya ihtiyaç bile duyulmamış.
Filmdeki karavancılar bana konar göçer yörükleri ve tarım işçilerimizi anımsattı. Elbette farklılıkları çok. Yörüklerin göçebelikleri ve tarım işçilerinin göçü bireysel seçim değil ve bireyin tek başına gerçekleştirdiği bir eylem de değil.
Yörükler Orta Toroslar’da hayvancılıkla geçinen Türkmenler. Kıl çadırları var ve oba olarak göçüyorlar. Yani aile bir arada. Büyük bölümü yerleşik düzene geçirildi. Türkiye’de sadece Sarıkeçili yörükleri kaldı, iskan edilmeyen. Sayıları giderek azalan Sarıkeçililer’in göçü bu günlerde başlayacak diye biliyorum.
Tarım işçileri de mevsimlik göç yolculuğuna çıkanlardan. Minibüsleri var, çadırlar kuruyorlar ve çoluk çocuk herkes bir arada. Bunlar, Şanlıurfa, Bingöl, Adıyaman, Diyarbakır ve Batman’dan yola çıkıp, Çukurova, Karaman, Konya, Ankara, Aksaray, Niğde, Eskişehir ve Kayseri’ye, Karadeniz, Akdeniz, Ege ve Trakya’ya kadar uzanan bir güzergahı takip ederek, tarımsal üretimin her türünde işçi olarak istihdam ediliyorlar.
Konar Göçerlik Bitmez
Nomadland’ta izlediğimiz şey ise konar göçer yaşamın, yörüklüğün çağdaş aplikasyonu, günümüze uyarlanmış hali. Daha dramatik. Nomadland’da gördüğümüz göçebeler yalnız ve 50 yaş üstündekilerden oluşuyor. Bunlar karavancılar. Minimal yaşam; eşya az, tüketim az, para az. Onlar için kedi veya bir köpek bile fazlalık olabiliyor.
Şehirlerde tutunamayanlar, şehir yaşamından bunalanlar, bir yere bağlanamayanlar, aidiyet duygusu körelmiş olanlar…
Karavanda yaşamdan kesitler sunan bir film Nomadland. ABD’nin en güzel gün batımları, gün doğumları, yıldızlı geceler, kısa süreli dostluklar ve gelip geçici işler. Hepsi karavancıların günlük yaşamlarının parçası.
Acınası Dünya Yalnız İnsan
Nomadland, 20 yıl önce izlediğim ve Jack Nicholson’un başrolde olduğu Schmind Hakkında filmini hatırlattı. Jack Nicholson’un canlandırdığı Warren karakteri de yalnızdır. Warren 66 yaşında emekli, orta sınıf ABD’lidir. Karavanı vardır, onunki süper donanımlı ve servet değerinde bir karavandır. Karavan’da yok yoktur. Oysa Warren amaçsız, boşlukta bir adamdır.
Warren korkuları, endişeleri, çıkmazları olan biridir. Hep çalışmıştır, evi de vardır, parası da. Ama hayatın acemisidir. Hayatını sorgular. Bu dünyaya geliş amacını Tanzanyalı bir çocuğun göz ameliyatı olabilmesi için gönderdiği birkaç dolarlık yardımla sınırlı görür. Çünkü başka yere eli uzanmamıştır, yardım nedir bilmez.
Nomadland’ın Fern’i yalnızlığı seçen hüzünlü bir kadındır. Schmind Hakkında’nın Warren’i yaşamayı becerememiş kederle yoğrulu bir adamdır.
Nomadland’da Fern’in söylediği şu söz bile filmi izlemek için yeterli sebeptir: Hatırlanan şey yaşar.
Dünyayı bir ağaç gölgesinde birkaç dakika oturmakla eş değer gören Hz. Muhammed’in eylem ve söylemlerinin takipçisi Yunus Emre ile veda edelim.
Bu dünya kimseye kalmaz, anadur ölümün zinhar
Kaçan kimse gider gelmez, anadur ölümün zinhar
Gelen geçer, konan göçer, nasip oldukça yer içer
Ecel ömre kefen biçer, anadur ölümün zinhar.