Elif, İrebiş ve Onbaşı Topladıkları Paraları Hangi Esnafa Emanet Ederdi…
Karaman’ın üç gülü, üç renkli insanı. Üçü de yıllar önce vefat etti. Ama şehrin belleğinde hâlâ yaşayan ve tebessümle yad edilen üç meczup; Elif, İrebiş ve Onbaşı…
Birbiriyle geçinemeyen, yan yana gelmeleri bile mümkün olmayan bu üçlünün ortak yanı olduğunu hiç bilmiyordum. Uzun ama ilginç bir yazı okumaya hazır mısınız? Önce 1970’li yıllara döneceğiz.
Aktarlar ve Helvacılar iki küçük sokak. Bu sokaklara kısa bir göz atıp bir terzi dükkânında mola vereceğiz.
Aktarlar Sokağı’nın başında Geyikli Mağaza, şehrin en popüler iş yeri. Orası bir kere dükkân değil mağaza. Bugünkü AVM neyse, o günlerde mağazalar öyle. Karaman’da Geyikli Mağaza gibisi yok. Vitrininde uzun boynuzlu bir geyik var. Tahnit edilmiş, içi doldurulmuş bir büyük geyik. Vitrinine alnını dayayıp geyiğe uzun uzun bakmadım diyenin alnını karışlarım.
Leblebici Osman
Leblebici Osman’ın küçücük dükkânında leblebi kavruluyor. Dükkânın girişinde süt beyazı badem ve leblebi şekeri dolu çuvallar sıralı. Taze kavrulmuş leblebi kokusu, karşısındaki terzi dükkânının kömürlü ütüsünün kumaş üzerinde bıraktığı izle beraber etrafa yayılan yün kokusuna karışıyor.
Helvacılar’ın kokusu daha baskın. Helvacılar hem sokağın adı hem de öyle. Helvacılar var. Pastırma, sucuk, çemen, kavurma, tahin ve pide kokusu, Aktariyeli kokuyu da içine alıp, dayhaneden susamla yolculuğunu sürdürüyor. Sebze Pazarı ve Kasap Hali renkli ve mevsimine göre yüzlerce farklı kokuyla harmanlanmış.
Bu kokular şehrin cadde ve sokaklarına sinik durumda. Durhasan’ın Kâmil’in ve Yavuzlar’ın ürünlerini unutmak olmaz. Yoğurt, tereyağı, peynir… Meyve ve sebze kokuları… Kavun, üzüm, nar, domates, biber, patlıcan, kayısı, incir, şeftali… Mevsimine göre, çeşit çeşit meyve. Diriliğini kaybetmemiş sebzeler… Hasır sepetler, küfe ile hizmet veren dönemin kargo elemanları…
Kokuyu takip edersek Karaman’ın sokaklarında kayboluruz. Biz, Geyikli Mağaza’nın bitişiğindeki terziye girecektik. Çünkü şehrin bir sırrı burada. Kısa yoldan dönelim.
Yazar Kâmil Uğurlu’nun kitabı Karaman Şehrengizi’nde “Terziler” başlıklı bir yazı var. O yazıdan kısa bir bölümü alıntılamak istiyorum.
“Duran Usta, dini eğitim almış bir aileden geliyordu. Babası Kameni köyünün markasıydı. Mehmet Bey, askerde erlikten yüzbaşılığa kadar yükselmiş müthiş bir kişilikti, ihtişamlı bir adamdı. Ve genç Duran (Dinçer) usta, akranları arasında titizliğiyle, temizliğiyle tanınırdı. Abdest almak için çoraplarını her çıkardığında, onları burnuna götürür, koklardı, kokuyor mu diye. Bu, arkadaşlarının hem hayretine giderdi hem de hoşuna. Birlikte gülerlerdi.”
Eski Belediye Başkanımız Kâmil Uğurlu’ya burada veda edelim ve öykümüzü sürdürelim.
Kavanoz Dipli Dünya
Terzi Duran’ın dükkânında üç kavanoz vardı. O kavanozlara kimse dokunmazdı. Duran Usta bile…Kavanozların içi para dolu olurdu.
Terzi Duran o kavanozların sırrını çok sonra açığa vurdu. Kavanozlar kendisine emanet edilen paralar içindi. Şehrin üç gülü, üç renkli insanı Terzi Duran’ı “emin” bellemiş, topladıkları parayı kendilerine ait kavanozlara koymaktaydı.
Kavanozlardan biri Onbaşı’nın, biri Elif’in, diğeri ise İrebiş’indi. Birbiriyle yıldızı barışmayan, biraya gelmeleri mümkün olmayan bu üç değişik insan nasıl olmuş, Terzi Duran’ı bulmuştu? Onca esnaf varken, biri değil, üçü birden Terzi Duran’da ne görmüş olabilirdi.
Her insanda iki göz vardır; biri baş gözü, diğeri kalp gözüdür. İdrak eden göz kalp gözüdür. Dünyaya kalp gözüyle bakanlar, dünya gözünün göremediğini mi görüyorlar dersiniz?
Bana bu olayı Prof. Dr. Ömer Dinçer anlattı. Ömer Dinçer, Terzi Duran’ın çocuklarından biridir. Sayın Dinçer, Onbaşı’yı anlattığım yazıyı okumuş, aradı, sohbet ettik.
Yukarıda yazdığım kavanoz olayını daha önce Kâmil Uğurlu ile paylaşmış. Dinçer, “Karaman Şehrengizi’ni okuyunca, babamın dükkânındaki kavanozları hatırladım. Kâmil Beye anlattım. Kitabın ikinci baskısında kullanabileceğini söyledim. İkinci baskıya alıp almadığını bilmiyorum” dedi.
Bendeki Karaman Şehrengizi ikinci baskı idi. Baktım, kavanozlu öykü yok. Bana da Ömer Dinçer’in anlattıklarını yazmak kaldı.
Onbaşı’ya Bayramlık Elbise
Elif, İrebiş ve Onbaşı… Topladıkları paraları Terzi Duran’a getiriyor. Dükkâna öyle gönül rahatlığıyla giriyorlar ki, kendilerine ait kavanozu biliyorlar. Herkes kendi kavanozuna para koyuyor veya parasını alıyor. Kavanozlar asla karışmıyor. Terzi Duran, arada bir boşalan kavanozları, bozukluklarla takviye ediyor.
Sayın Dinçer, bu kavanozlara aileden kimsenin dokunmadığını söyledi. “Babam titizdi. Emanetin ne olduğunu bilen temiz bir insandı. Elif’in, İrebiş’in ve Onbaşı’nın dükkânımıza gelip gittiklerini hatırlıyorum” diye ekledi.
Sayın Dinçer, babasının Onbaşı Veli Kulak’a bayramlık takım elbise diktiğini de belirtti. Dinçer, “Onbaşı’yı kimin giydirdiğini, terzisinin kim olduğunu bilmiyorum ama babam ona bir kez elbise yapmıştı” dedi.
Öykü buraya kadar Karaman’da yaşanmış ve Karaman’a ait. Terzi Duran’ın “emin”liğini oğlu Ömer Dinçer’in aldığının öyküsünü de ben biliyorum.
Kavanozlu Terzinin Oğlu Ankara’da
Öykünün devamı Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara’dadır.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan henüz başbakandır. Kamu Reformu için İstanbul’dan Ankara’ya çağrılan ve kürsüsünü, öğrencilerini bırakıp başdanışman olarak göreve başlayan Prof. Dr. Ömer Dinçer, bir süre sonra Başbakanlık Müsteşarı olarak atanır.
Türkiye’nin sıkıntılı yıllarıdır. Askeri vesayet güçlüdür, Cumhuriyet mitingleri adıyla Ak Parti hükümetine karşı gösteriler yapılmaktadır. Şehit cenazelerinde Ak Partili bakanlar aleyhine sloganlar atılır, saldırılara cüret edilir. Türk bayrağı, Ak Parti karşıtlığının sembolü haline getirilmek istenir. Doğu Perinçek’in adı bile bilinmeyen partisinin mensupları, CHP’nin laikçileri, ulusalcıları, MHP’nin destekçileri aynı saftadır ve Ak Parti’ye karşı üstü örtülü ittifak halindedirler.
Başbakanlık Müsteşarı Ömer Dinçer’e iftiralar atılır. İntihalcilikle suçlanır. O günün YÖK’ü de boş durmaz. Profesörlüğünü almanın yollarını ararlar. 30 yıllık akademik kariyerini yakmanın arayışına girerler. Basında Ömer Dinçer’e karşı adeta cephe açılır.
Zaman çok şeyin değiştiğini gösteren ve geri tuşu olmayan dev ekrandır. Savaş Sanatı’nın bilgesi Lao Tzu’nun veciz sözü şöyledir: “Nehir kenarında yeterince beklemeyi bilirsen, sana kötülük yapanların cesetlerinin önünden geçip gittiğini görürsün.”
Prof. Dr. Ömer Dinçer’in siyasetten kaçıp, bilime sığındığı ilk yılın ürünü olan kitabının adı “Bilgi ve Hikmet Sahiplerinden Yönetim Dersleri’dir. Bu kitabın ilk bölümünün ilk bilgesi Lao Tzu’dur. Lao Tzo’nun “Yol ve Erdem” kitabından bolca örnekler vardır. Bir parmak bal misali şu kısacık cümle bu yazının kalbi olsun:
“En iyi arabacı atını hızlı sürmeyendir. En iyi savaşçı öfkesini belli etmez. En iyi fatih yaptığı işi tartışmayandır…”
Ak Parti’nin birbirine kenetlendiği, herkesin birbirine güvenip yaslandığı yıllardır. Kardeşlik hukuku egemendir. Ömer Dinçer kendisine karşı oluşturulan cepheyle baş etmesini bilmiştir. Görevine alnının akıyla devam eder. Bakanlık koltuğuna oturmadan önce aklanmıştır.
Babalar ve Oğullar
Sayın Ömer Dinçer’in “Emin” olarak görülmesi bu akışın neresinde dediğinizi duyuyorum. Sayın Dinçer’e devletin çok önemli birimleri emanet edilmiştir. Atamaların kilit ismi olmuştur. Ak Parti’nin ağır ağabeylerindendir. Ak Partiye gönül verenlerin hocasıdır. Birçok projenin arkasındaki gölge isimdir. Söylemci değil, eylemcidir.
Ve Ömer Dinçer’e örtülü ödenek emanet edilmiştir. Örtülü ödeneği bilenler bilmeyenlere anlatabilir.
Oğullar, babalarının kaderini yaşarmış. Oğullar, babalarını yaşatır, oğullar babalarıyla yaşar. Meziyet ve kusurlarıyla…
Allah her babaya böyle bir oğul, her oğula böyle bir baba nasip etsin. Böyle bir öyküye yakışan son masallardaki gibi olsun. Gökten üç elma düşsün, elma kokulu Karaman’a sembol olsun, örnek olsun. Makamlar gelip geçer. Kalıcı olan karakterdir, ahlâktır, eminliktir. Hayatta “armut piş, ağzıma düş” yoktur. Çalışmak esastır. Gerisi takdirdir. Erdem, Allah vergisidir, ilâhi emanettir. Korumasını bilen ve bu emanete sahip çıkan herkeste vardır.
Kavanoz dipli dünyada iyiler de vardır.
Ahmet Tek