Her insan ihtiyaçları için yılda 7 ağaç tüketirmiş. Bunu bilim insanları kâğıt, odun ve ağaç ürünlerinden yapılmış eşyaları dikkate alarak hesaplamışlar. Bu rakam dünya ortalaması; Türkiye’deki sayı için bir veri bulamadım.
Karamandan.com’da, 6 Ocak 2021’de “Karaman’da Yunus Emre Ağaçları Olduğunu Hiç Duydunuz mu?” başlıklı yazım yayımlanmıştı. Bu yazıda, Karaman’ın Yeşildere Köyü yakınlarındaki Eğlicöz mevkisinde yaşları 600-700 olduğu tahmin edilen meşeler bulunduğunu ve bunlara yöre halkının Yunus Emre ağaçları adını verdiğini belirtmiştim.
Bu bilginin kaynağı, yakın zamana kadar belde olan Yeşildere’nin son belediye başkanı ve emekli öğretmen İbrahim Koçak’tı. Sayın Koçak, kişisel gayretiyle TOKİ’ye yaptırdığı Karaman’ın ilk Tarım Köyü’ndeki evinden, korona salgını yüzünden aylardır çıkmıyordu. Yunus Emre ağaçları ve İsmail Hacı Tekkesi’nin çağrısına kayıtsız kalmadı ve iki gününe ayırdı.
“Yunus Emre” adıyla anılan meşe ağaçları yazısı çok kişinin ilgisini çekti. Gerçekten de bugüne kadar bu konu adeta gizli kalmış ve bu ağaçlarla ilgili hiçbir yerde yazı çıkmamış. Daha ilginci ve hatta utanç verici olanı, Yeşildere Belediye Meclisi’nin, 2010 yılında aldığı kararla, orman yapılması koşuluyla Orman Genel Müdürlüğü’ne devrettiği 400 hektar alandaki heybetli meşelerin, ormancıların dikkatini çekmemiş olmasıdır. (Gerçekten bu ağaçları görmemiş olabilirler mi? Görüp aldırış etmemiş olabilirler mi?”
Sayın İbrahim Koçak, İsmail Hacı Türbesi’nden önce Eğlicöz’e Yunus Emre ağaçlarının bulunduğu yere sanal yolculuk yaptırdı.
Eğlicöz, göz alabildiğince uzanan bir vadi. Yeşildere Belediye Meclisi’nin Orman Genel Müdürlüğü’ne devrettiği alan tel örgülerle çevrilmiş. Bölgede ağaçlandırma çalışmaları yapılmış. Ağaçlar boy vermiş, vadi yakın gelecekte yeşil örtüye bürünecek. Çünkü dikilen fidanlar neredeyse hiç fire vermemiş. Emeği geçenlere milyonlarca teşekkür…
Buraya kadar her şey gurur verici. İbrahim Koçak’ın cep telefonundan yaptığı canlı yayın, içimdeki gezgini uyandırdı. Ama elden ne gelir, salgın nedeniyle elimiz kolumuz bağlı.
Ve ilk meşe ağacını görüyorum. Devasa boyutuyla “Ben buraların gözcüsüyüm. Tarihin tanığıyım. Karaman’ın emanetiyim” diye haykıran bir meşe. Ağaçların dedesi, büyük büyük dedesi… Görmüş, geçirmiş. Çok acılar çekmiş. Ailesinin büyük bölümünü kaybetmiş, onların ölümüne gözyaşı dökmüş. “Kardeşlerimi katledenler bir gün bana da kıyacaktır” korkusuyla tir tir titremiş. Koca meşeye el salladım, selam söyledim.
Kimler ne amaçla dikmiş belli değil. Öyle ölçülü, öyle planlı dikilmişler ki, ip gibi, aynı hatta dizilmişler. Tekmil vermeye hazır erat ya da savunma hattının ilk sırasının yürekli cengâverleri görünümündeler.
Belki, İsmail Hacı, obasıyla Horasan’dan çıkarken yanına aldığı bir çuval dolusu peliti, yeni mekânları olan Karamanoğlu Beyliği topraklarına dikti. Dikerken, “Meşeler büyüsün, soyumuz çoğalsın” duasını etti. Hepsi bir hat üzerinde, bir cetvelle çizilmiş gibi, hiçbir yana taşmayacak şekilde dikilmiş. İsmail Hacı bir şeyh, her şeyin doğrusunu ister, doğruyu ve doğrusunu sever. Ağaçlarının da saf tutmuş müminler gibi olmasını istemiş olamaz mı? Torunu Yunus Emre belki bu ağaçların saf tutmuş hallerinden esinlenerek, şeyhinin dergâhına odunun eğrisini yakıştıramamıştır. Çocuk Yunus’un zihninde yer eden bu ağaçlar neden ruhunda yeşermesin? Neden Yunus’un “Şeyhimin dergâhına odunun bile eğrisi giremez” sözünün kaynağı bu sıralı meşeler olmasın?
Yeşildere’de “Sıralı meşeler” olarak da bilinen bu ağaçların sayısı yakın zamana kadar 200’den fazlaymış. Bugün 20-25 kadar kalmış. Meşeleri yıllar değil, insanlar katletmiş. Yürekli cengâverlere, ilk safta kıyama durmuş müminlere benzettiğim meşelerin azalmalarının ve aralarındaki gediklerin sebebi insan.
İlk meşe ağacını gördüğümde, Karaman ovasında ayaz vardı, sert bir poyraz vardı. Ama meşenin, kalın zırhı ve dev cüssesiyle ayaza ve tipiye aldırış etmediğini de fark ettim. Ağaç, toprağın ve doğanın parçasıdır. Parça bütününden niye korksun?
Daha sonra başka meşeler de gördüm. Birbirine benzeyen meşeler, yaşıt meşeler, kıyımdan, katliamdan kıl payı kurtulmuş meşeler…
Fırtınanın korkutamadığı meşelerin titrediğini gördüm. Hepsinde aynı korku. İnsanoğlu alanına tecavüz ediyor, nasıl korkmasınlar? Tel örgüyle çevrili alanın içinde, 6-7 asırlık meşelerin köklerinin uzandığı yerde traverten ocakları açılmış. Kayalar dilim dilim kesiliyor. Meşeler, kayaların feryadından habersiz mi? Kökleri açığa çıkmış, bir süre sonra kuruyacaklarını bilmezler mi? Ağaçlar akıllı canlılardır. Ağaçların hafızası vardır. Hem de birçok insandan daha fazla böyledirler.
Yunus Emre ağaçlarını yazdığım makalede “Ormanlık alan statüsüne alınan bölgede, halkın Yunus Emre ağaçları diye adlandırdığı yaşlı meşeler şimdilik tehlikeden uzak gözüküyor.” cümlesini kurmuştum.
Meğer gerçek hiç de öyle değilmiş. Taş ocakları, mermer, traverten ve maden çıkarma hırsı, dünyamızın dengesini bozuyor. Her şey hep uzaklarda olup bitmiyor. Şimdi aynı dert Karaman’ın başına bela olmuş durumda. Yunus Emre ağaçları da bu kıyımın kurbanı olacak gibi.
“Yeni göreve başlayan ve henüz tanışmadığım Karaman Orman İşletme Müdürü Ali Özgür Gümüş’e büyük iş düşüyor. Sayın Gümüş’ün, bu ağaçların fotoğraflarının çekilmesi, tür, sayı ve yaşlarının tespit edilmesi için ekiplerini harekete geçirmesi gerekir. Daha sonra ağaçların anıt ağaç statüsüne alınmaları için girişim başlatılır.” diye yazdığımdan bu yana 15 gün geçti. “Tık” yok. Ne valilikte, ne şehir ve çevre ne tarım ve orman müdürlüklerinde…
Buradan bir kez daha hatırlatmak isterim:
“Bir ağacın anıt ağaç olarak nitelendirilebilmesi için kültürel (tarihi, mistik ve folklorik) veya boyutsal niteliğe sahip olması gerekir. Tarihi, mistik ve folklorik niteliği olan ağaçlar türü, yaşı, boyu, gövde ve tepe çapı ne olursa olsun, doğrudan anıt ağaç olarak seçilirler.”
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın anıt ağaçlarla ilgili yasası böyledir. Yeşildere’de Eğlicöz mevkiindeki yaşlı meşeler için “Yunus Emre Ağaçları” ifadesi kullanılıyorsa, bu bile buradaki ağaçların anıt ağaç olarak tescillenmelerine yeterlidir. Üstelik bu ağaçların bulunduğu bölge, tel örgülerle koruma altında olmalarına rağmen traverten işletmelerinin tehdidi altında. Buradaki fotoğraflar da bunun kanıtı.
“Bizim Yunus” yılında Karaman’da Yunus Emre’nin adıyla anılan meşelerin anıt ağaç statüsüne alınmaları çok çok önemli bir kazanım olacaktır. Bu kadar düzgün dikilmiş, hepsi aynı yaşta ve aynı hizada sıralı meşe ağaçlarının bir benzerinin dünyanın bir başka yerinde olacağına inanmıyorum.
Daha önceki yazımda ortaya attığım “Bu bölgeye Yunus Emre Ormanı adı verilmelidir.” önerimi geri çekiyorum. Bu ağaçlara sahip çıkacak bir sorumlu “ben buradayım. Bu ağaçlar bize emanet. Bu emaneti yedirmem” desin, bu kadarı yeterli. Yunus Emre Ormanı adı, hak eden bir yerleşime lâyıktır. Hak edilmeden elde edilen her kazanım, kıymeti bilinmeyen miras gibi, har vurulup harman savrulur.
Ahmet Tek