Ayasofya’nın ilk İmamı Mahmut Toptaş’ın görevden alınmasında “Deli Sait”in parmağı olduğunu biliyor muydunuz?
Karaman’ın renklerinden Onbaşı lakaplı Veli Kulak’ı hayırla yad ettik. Hiç aklımda olmayan bir konuydu. Pandemi tedbirleri yüzünden evlerimizde tutsak olduğumuz Ramazan ayının yarısını geride bırakırken, “Şehirde Bir Onbaşı” başlıklı yazı kendiliğinden doğuverdi. Çok da güzel oldu. Bu yazı çok okundu. Belediyenin Onbaşı, Muammer Baran ve Mehmet Emin’in mezarlarını yaptırdığını da Karaman bu yazı vesilesiyle öğrendi. Onbaşı’ya yeni mezar haberi karamandan.com’un en çok okunun haberleri arasında yer aldı.
Asfalt ve kaldırım gibi işler belediyelerin asli görevleri. Bu hizmetler yerine getiriliyor diye kimse belediyeye övgüler yağdırmaz. Ama mezar yaptırmak öyle mi? Görev değil, zorunluluk değil… Tamamen incelik, görgü ve edep… Şehir kültürüne hürmet, şehrin değerlerine sahip çıkmanın somut örneği… Karaman halkı bu ayırımın bilincinde olduğu içindir ki, belediyenin bu küçük ama anlamlı hizmetinden mutlu oldu. Ben haberi duyurmakla sadece konuyu gündeme getirmiş oldum. Her hayırlı ve güzel işin duyurulmasının gerekliliğine inanırım. Güzel örneklere her zamankinden daha çok ihtiyacımız var. Yunus Emre yılı sevginin yayılmasına vesile olsun, Karaman’a huzur ve dinginlik getirsin. Gerginliğin kimseye yararı olmaz, üstelik Karaman’ı tahrip eder. Yapıcı olmak, insanımıza ve olaylara hoşça bakmak gerekir.
Roman ve öykü yazarlarından duymuşsunuzdur, “Ben aslında şunu yazacaktım ama kalemim ayrı bir yol izledi, bu eser ortaya çıktı” cümlesini… “Şehirde Bir Onbaşı” başlıklı yazım böyle oldu. Onbaşı’nın hamisini, baba gibi sahiplenen koca yürekli, iyiliksever bir insanı yazacaktım. Çıkış noktam Onbaşı değil, Karaman’ın meşhur dondurmacısı, pastacısı Sait Usta’yı, Hacı Sait’i, Sait Doğan’ı, namıdiğer “Deli Sait”i yazacaktım. Onbaşı izin vermedi. Önce kendini yazdırdı. Belki de “Dünyaya erken veda eden benim. O benden sonra geldi. Sait babamı daha sonra yaz” demiş olmalı (!)
TÜRKİYE ONU TANIDI
Sait Usta fâni hayatında İstanbul’a gitmiş midir, Ayasofya’ya uğramış mıdır, hiç bilgim yok. Yazının başlığı sizi şaşırtmasın. Yanlış yazmadım. Ayasofya’da bir cuma namazında cemaatin tamamı Karamanlı Deli Sait’i tanıma fırsatı buldu. Onu sadece cemaat değil, basın mensupları aracılığıyla Türkiye’nin dört bir yanında binlerce kişi de tanımış oldu.
“Ayasofya’nın Karamanlı İmamları” başlıklı yazılarımın ilkinde, Mahmut Toptaş hocamı anlatmıştım. Ayasofya’ya imam olarak atanmasını, sonra dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Namık Kemal Zeybek’in bastırması (!) sonucu görevinden alınmasını yazmıştım. Şimdi biraz daha konuyu açıklığa kavuşturacağım. Mahmut Toptaş hocanın Ayasofya’daki görevinin nihayete ermesinde dondurmacı Sait Usta’nın, yani “Deli Sait’in parmağı var” diyeceğim.
“Ayasofya’nın Karamanlı İmamları” başlıklı makalede, şöyle bir bölüm vardı:
“Burada iki ay görev yaptım, 1991 yılında Ayasofya Camii’nin kıble tarafında Osmanlı döneminde yapılan yüz metrekarelik giriş bölümünde bir pazar günü öğle namazını kıldırarak ibadete açtım.
İbadete açılan yer, Ayasofya değil.
Halkın yüzde doksan sekizinin ağzını kapatmak için Osmanlı döneminde hiç namaz kılınmayan, padişahın at bağladığı ve Sermahfil’e geçiş yaptığı yer ibadete açıldı. İlk cuma vaazımda, namaz kıldığımız yerin Ayasofya olmadığını anlattım.”
Mahmut Hoca’nın o meşhur Cuma vaazı ayrı bir yazının konusu. Karamanlı Deli Said’in eşkıyalık günlerinden örnekler verdiği konuşması çok anlamlı.”
Onbaşı önceliği aldı, “varsın alsın, vardır bir bildiği” diyerek, devam edelim. Dondurmacı Sait Usta, ölümünden 8 yıl sonra Ayasofya Camii’ne konuk olur. Mahmut Toptaş’ın, sadece iki ay namaz kıldırdığı Ayasofya’da cemaatine tanıttığı ilk hemşehrisi Deli Sait’tir.
Yazının bundan sonraki bölümü soru-cevap şeklinde olacak. (Soruyu soran gazeteci Nedim Odabaş’tır.)
– Ayasofya Camii imam hatipliğinden niçin alındınız?
Mahmut Toptaş: Cuma günü vaaz ediyorum. Epeyce de muhabir var. İstanbul’un büyük gazetelerinin muhabirleri… Ayasofya’da namaz kılmaya geldiniz ama, bu namaz kıldığınız yer Ayasofya değil ki. Ayasofya şu arkanızda kalan duvarın arka tarafıdır. Oraya bugüne kadar namaz kılmak için 1935 yılından beri tek Müslüman sokulmadı. Arka saftan cemaatten biri: “Buna da şükür Hocam” demez mi?
“Bak, bizim Karaman’da yaşamış Deli Sait diye biri var. Şehrin merkezinde pastanesi var. Bütün Karaman’ın delilerinin bakımını o üzerine aldı. İstediklerinde soğuk su içerler, dilediklerinde pasta yerler. Sait bey delilerin karınlarını bedava doyurduğundan, Karamanlılar “Ulen bu da deli” demişler. İşte o Deli Sait anlattı:
DELİ SAİT’İN ADALETİ“Dağda eşkıyayız. Kanun kaçağıyız. Bulunduğumuz yerde vurulacağız. 100 kadar çingene, Karaman’da, Konya’da yaz boyu dilenmişler, kışı Silifke’de geçirmek için Karaman’dan gidiyorlar. Torosların tepesinden geçerken onları durdurduk. Onlar 100 kişi, biz iki kişiyiz. Elimizde iki tüfek var. Dolma. Bir patlatırsak, ikinci sefere yarım saatte dolar. Onların da var silahı. 25 kadar da delikanlısı var onların. ‘Durun’ dedik, durdular, ‘Soyunun’ dedik, soyundular. Bütün 6 ayda kazandıkları para 100 lira çıktı. İki dipçik vurduk. Yollarına devam ediyorlar. Ağlıyorlar, sızlıyorlar. Ağam etme eyleme… Yine de hoca yanında yetiştik ya; Merhamete geldim. Çeribaşını çağırdım. Beş lira verdim. Çeribaşı ağlamayı bıraktı. Ayağıma kapandı. ‘Allah seni başımızdan eksik etmesin. Bu dağlar senin gibi eşkıyadan mahrum kalmasın’ diye minnet belirtiyor. Gitti, kafiledekilere verdiğim 5 lirayı gösterince ağlama durdu. Duaya başladılar; “Allah seni başımızdan eksik etmesin.” diye.
Yazının başlığını Karamanlı Dondurmacı Sait Usta Ayasofya’da (!) koyarken sallamadım. Deli Sait’i Ayasofya’ya buyur eden kişi Mahmut Toptaş hocadır. Deli Sait’i böylece anlattıktan sonra cemaate döner ve Mahmut Toptaş’ı Mahmut Toptaş yapan pırıltılı zekasıyla şunları söyler:
“Siz, ‘Buna da çok şükür’ derseniz, o çingeneler gibi olursunuz. Yahu para sizin, mülk sizin, Ayasofya sizin. Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Tapu Müdürlüğü, onu 6 bin 644 metrekare olarak tescillemiş. Bize verdikleri 100 metrekare. Deli Sait bunlardan merhametli. Deli Sait yirmide birini veriyor. Bunlar yüzde birini. Deli Sait anında veriyor. Bunlar 70 yıl sonra benim malımı bana veriyor. ‘Buna da çok şükür!’ ne demek?”
Mahmut Toptaş hocanın bu sözleri ertesi gün gazetelerde birinci sayfadan ve bazı gazetelerde manşetten okuyucuya duyurulur. Şimdiki gibi onlarca televizyon ve herkesin elinde akıllı telefonlar yok. Olsaydı çıkan gümbürtü Türkiye’yi sallardı. Ama sallanan Ayasofya’nın imamı, Deli Sait’i anlatan, onun adalet anlayışının o günkü uygulamadan daha kabul edilebilir olduğuna dikkati çeken Mahmut Toptaş olur.
Daha önce yazdım ama tekrarında sakınca yoktur. Kültür ve Turizm Bakanı Namık Kemal Zeybek Diyanet’e baskı yapar: Alın bunu ordan!
-Yine telefon emri ile mi baskı yapılıyor, yazılı emirle mi?
Mahmut Toptaş: Siyasiler yazılı emir kullanır mı? Tabii ki telefon emri ile. Bunu bana gelen müfettişler diyor. Hatta o günlerde Diyanet İşleri Başkanı Mustafa Sait Yazıcıoğlu, gazetedeki benim beyanatımı okur, keyiflenirmiş; ‘Mahmut Hoca bizim söyleyemediğimizi söylüyor’ diye. Müfettiş arkadaşlardan biri ile Haseki’den birlikte mezun olmuştuk. Onların yanında benim sözlerimi okuyor ve çok hoşuna gidiyormuş. Müfettiş arkadaş, ‘Yalnız bizimkiler hem sever hem de sevdiklerini boğarlar. Hocam, durumun böyle. Yani tedbir al. Hazırlıklı ol. Seni buradan alacağız’ dedi. Beni fazla hırpalamadılar. Aldılar. Ama ben onu resmi kayda geçtim. “Kültür Bakanlığı’nın Diyanet İşleri Başkanlığı’na baskılarını kabul etmediğimden bir başka arkadaşla görev yerimi becayişi kabul ediyorum” diye evraka yazdırdım. Bu ibare İstanbul Müftülüğü arşivinde mevcuttur.
Mahmut Toptaş hocamın namaz kıldırıp bir cuma vaazında Deli Sait’i anlattığı o bölüm şimdi Ayasofya imamları için oda olarak kullanılıyor. Ayasofya artık ibadete açık. Pandemi nedeniyle teravih namazı kılınmıyor olsa da Onbaşı ve Sait Usta’nın Ayasofya’da namaz kılmadığını kim iddia edebilir. Mahmut Toptaş hocamın yıllar önce vaaz verirken ifade ettiği sözleri Ayasofya’nın derinliklerinde korunuyordur. Biz inanırız ki her sözümüz her eylemimiz kayda geçer, yok olup gitmezler. Baki kalan bu kubbede bir hoş sadadır.
Dondurmacı Sait Usta’yı yeni nesil tanımıyor olabilir. Ölümünün üzerinden 38 yıl geçmiş. Vebal varsa bizlerin. Tanıtamayan kim varsa onların ve hepimizin… Saray Holding Yönetim Kurulu Başkanı Sami Özdağ’ın ifadesiyle, “Bir meşale yaktık. Söndürmeden taşıyacağız. Karaman’ın değerlerini yeni kuşağa anlatacağız. Elimizden ne gelirse…”
Dondurmacı Sait Usta yazısı devam edecek. Sait Usta’nın oğlu Abidin Doğan’la görüştüm. Karaman’ın hafızası Mustafa Koçak ağabeyimden bilgi ve destek aldım. Editörleri arasında Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Hüseyin Muşmal hocamın da bulunduğu “Ermenek Araştırmaları” adlı hazine değerindeki kitabın ikinci cildinde karşıma Sait Usta çıktı. Geçmişten Günümüze Ermenek ve Çevresi Sempozyumu’nda sunulmuş olan “Sarıveliler’den Karaman’a İyiliğe Adanmış Bir Hayat: Ermenekli (Deli) Sait Doğan” adlı bir tebliğ geliştirilerek Ermenek Araştırmaları’na alınmış. Tebliğ sahibi Mehmet Akgül. KMÜ’nün bir önceki rektörü mü, isim benzerliği mi bilemedim. Sayın Akgül’ü telefonla aradım ama yanıt vermedi. Karaman’a küsmüş müdür, bilmediği numara olduğu için mi telefona cevap vermemiştir, emin değilim. Mehmet Akgül hoca benim zihnimde üniversitenin en kibar hocası olarak kalmıştır. Öyle de kalmasını isterim.
Dondurmacı Sait Usta’nın Ermenek ve Karaman’daki yaşamından kesitlere yer vereceğim yazılarım inşallah devam edecek.
AHMET TEK