Hemen heyecanlanmayın. Hangi iş yeri, kimdir bu kişi diyerek meraklanmayın. Karaman’da değil, Türkiye’de bile değil.
Türkiye’de 10 yıl önce yapılan bir araştırmada, basın iş kolunda çalışanların aynı iş yerinde çalışma sürelerinin ortalama 4.5 yıl olduğunu okumuştum.
İş yeri ve işçi açısından çok kısa bir süre. TRT ve Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü’nde (Artık İletişim Başkanlığı) personelin emekli oluncaya kadar çalışma hakları var. Bu husus dikkate alınırsa özel sektörde ortalama çalışma süresi 4.5 yıl bile değil.
Yeni bir araştırma yapılsa bu süre 2 yılı geçmez. Çünkü ya gazetecinin çalıştığı iş yeri kepenk indirmiştir ya patronlar değişmiştir, ya da siyasi tercihler farklılaşmıştır.
Diğer bazı iş kollarında da durumun farklı olmadığını düşünüyorum. Herhangi bir iş yerinde bir işçi uzun yıllar çalışamıyor. Devlet memurluğu veya devlette işçi statüsünde çalışanlar hariç, ilk işe başladığı yerden emekli olmaya hak kazananların sayısı bir elin parmağını geçmez.
Bir süredir bir yabancı kanalda Türkçesi “Hurda Avcıları” olan “Salvage Hunters” adlı Birleşik Krallık dizisi yayınlanıyor. Dizide “Mimari Hurda Uzmanı” Drew Pritchard, antika alım satımı yapıyor.
Drew Avrupa kentlerini kasaba kasaba gezerek, kendi müşterileri için özel antika eşyalar seçiyor. Antika Avcıları’nı izlerken, bir iş yerinin üçüncü kuşak sahibinin söylediklerini duyunca hayretler içerisinde kaldım.
Drew İngiltere’nin Roshford kentinde bir tuhafiye mağazasının deposunda “inci” ararken, bir ahşap kapı dikkatini çekti. “Bu bir ofis kapısı, bir dönemlerin kapısı” dedi.
İş yerinin sahibi, kapı hakkında bilgi vermeden önce, o kapının ardında çalışan bir sekreteri anlatmayı tercih etti.
O kapıyı 73 yıl açıp kapayan kişi, 14 yaşında sekreter olarak işe başlamış. Üç kuşakla çalışmış. “Artık yoruldum” diyerek üç yıl önce emekli olmuş. Şimdi 90 yaşındaymış.
Nasıl şaşırmam. Orta ölçekli bir kasabada, aynı iş yerinde 73 yıl. Çoğu insanın ömründen uzun. İş yeri tuhafiye malzemeleri satmış. Bir sanayi tesisi bile değil.
1944’lerde işe girmiş olmalı. O günden bu yana İngiltere’de kaç kriz oldu, kaç kez ekonomik sıkıntı yaşandı. Üç kuşak değişmiş ama sekreter değişmemiş. Hiçbir patron ona “git” dememiş, “yaşlandın, bırak artık işi” diyen de olmamış.
Sonra internette araştırma yaptım. Aynı şirkette en uzun çalışma rekoru kimdedir diye merak ettim. İngiltere’deki sekreterden daha uzun süre çalışan birine ulaştım.
Brezilya’da 1922’de doğan Walter Ortmann, 17 Ocak 1938’de Industrios Renaux SA adlı bir firmada işe girmiş. Yaşıyor ve hala çalışıyormuş. Demek ki 82 yıl olmuş.
Bunlar uç ve uçuk örnekler. Bizde bu kadar ömrü olan şirket sayısı bile üçü beşi geçmez. Hiçbir iş yeri işçisini bu kadar uzun süreli çalıştırmaz.
Bir önceki yazımızın başlığı “Taciz, Taciz, Taciz!”di. İşçinin kovulma korkusu, işinden emin olmama halini hangi kategoride değerlendirmemiz gerekir?
İşten çıkarılma endişesi bir işçi için asla hafife alınacak bir olay değildir. Kaldı ki birçok iş yerinde işçinin kaderi patronun bile değil, işçiden sorumlu şefin iki dudağı arasındadır.
Yeni araştırmalarda Y kuşağının bir iş yerinde ortalama çalışma süresi beş yıl olarak tespit edilmiş. Z kuşağında bu süre 1-2 yılla sınırlı olacaktır.
Çalışma alanları ve çalışma koşulları değişiyor. Değişim iş yeri kavramını da yeniden belirleyecek hızda ilerliyor. Değişmeyen tek şey, işçi ve işverenin varlığının devamı olacaktır.
İster bir gün, ister 50 yıl çalışmış olsun, herkes emeğinin karşılığını alabilsin.
Not: Bu ve önceki yazılarım sınıf çatışmasından bağımsız ele alınmıştır. İş, işçi ve işveren üçlüsüne felsefi bir yaklaşım denemesidir.
Ahmet Tek