Temel’in mezar taşında şöyle yazıyormuş:
“Hastayım dedim, inanmadınız. N’oldu şimdi?”
Karaman’a kara haber mübarek Ramazan ayında bomba gibi düştü: Karaman İl Sağlık Müdürlüğü, vatandaşları şebeke suyunu içmemeleri, yemek ve çayda kullanmamaları hatta ağızlarına almamaları konusunda uyardı.
Altı aydır, belki daha uzun süredir feryat eden duyarlı Karamanlılar meğer haklıymış; mazot kokuyor dedikleri şehir içme suyunda “petrol hidrokarbonları” olarak bilinen bileşikler varmış.
Bu açıklamayı ben uydurmuş değilim. Karaman halkını uyaran İl Sağlık Müdürlüğü. “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” hükümlerince, içme-kullanma sularının sağlığa uygun ve temiz olma durumları Karaman Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip ediliyormuş. Karaman’a özgü bir durum değil, Yönetmelik Türkiye’nin her yerinde geçerli.
İl Sağlık Müdürlüğü, vatandaşlardan gelen şikayetleri dikkate alarak, Karaman Merkez İlçe şehir merkezine su sağlayan ana şebekeye bağlı depodan su örnekleri almış. Bunları Ankara Ulusal Halk Sağlığı Referans Laboratuvarı’na göndermişler. Analiz sonuçları, duyarlı vatandaşların aylardır “sular mazot kokuyor. Musluklardan mazot kokusu geliyor” feryatlarını haklı çıkarmış.
Karaman şehir merkezine su sağlayan ana şebekeye bağlı depodan alınan su örneklerinde “petrol hidrokarbonları” olarak bilinen bileşiklere rastlanmış. Karaman’ın içme suyunda, yönetmelikte belirtilen şartlara göre uygunsuzluk saptanmış.
İl Sağlık Müdürlüğü gerekli tedbirlerin alınması için Karaman Belediyesine resmî yazı göndermiş. Üç beş günde çözülecek bir sorun değil. İl Sağlık Müdürlüğü vatandaşlara şu uyarıları yapmış:
1- Analiz sonuçları normale dönünceye kadar Karaman İli Merkez İlçe şebeke suyu sadece genel temizlik ve hijyen amacıyla kullanılabilecek.
2- İçme suyu, gıda hazırlığı (yemek, çay vb.) veya ağız hijyeni için kesinlikle kullanılmayacak.
3- Her gün alınacak tekrar numuneleri, Ankara Ulusal Halk Sağlığı Referans Laboratuvarı’na gönderilecek.
4- Kapsamlı analiz süreçleri yakından takip edilecek.
5- Uygun sonuçlar elde edilinceye kadar su analiz çalışmalarına devam edilecek.
6- Kamuoyu analiz süreçleri ile ilgili bilgilendirilecek.
Vatandaşın feryadına kulak tıkamanın sonucu buymuş. Artık Karaman Türkiye’nin en ucuz suyunu tüketen şehir değil, aynı zamanda “petrol hidrokarbonları” bulunduğu için suyu içilemeyen şehir ünvanını da kazandı. Emeği geçenleri kutlayabilirsiniz.
Sevgili okur, 14 Nisan 2022 tarihinde Karamandan.com’da Karaman’ın su sorunun ait bir yazım yayınlanmıştı. Üç yıl önce, yine bir Ramazan ayıydı. Bakın, neler yazmışım:
“Ramazan ayının bana hatırlattığı nimetlerin ilki sudur. Oruç sözcüğünü duyunca zihnimin bir köşesinden su sesleri gelir. Çocukluk dönemi oruçlarımı Eylül’den itibaren tutmuş olabilirim. Gençliğimizin unutulmaz ramazanları ise uzun yaz günlerindeydi. Ramazan hangi mevsime denk düşerse düşsün, su aşkım oruçla birlikte beni ziyarete gelir. İçme suyunun lezzetlisine doyamam. Sertavul’dan çok su taşımışlığım vardır.
Geçmişte evlerde çeşme yoktu. Evlere su dışarıdan taşınırdı. Ya akarsu, ya pınar, ya tulumba ya çeşme… Bunların hepsi buz gibi olur. Böyle bakınca, insan için normalin soğuk su içmek olduğu anlaşılır.
Ayrıca suyun ph değerinin ideal hale ılıktan daha soğuk bir kıvamdayken ulaştığını duymuştum. Damak tadıyla ilgili olabilir. Ramazan’da buz gibi suyla oruç açmanın keyfi bir başkadır. Soğuk su daha lezzetlidir, inanın öyledir. Ayrıca hasta filan da etmez.
Mahir İz Hoca, dostlarına “Suyu sever misin?” diye sorar ve onlara su ikram edermiş. Hoşlandığı kişilerden söz ederken, “Karakulak suyu kadar hafiflemiş ruh, hafif-ür ruh” dermiş. Hafif-ür ruh’un bir anlamı da hoşsohbet demektir.
Karaman’ın şehir şebeke suyu lezzetli değil. Karaman’a her gittiğimde suda rahatsız edici bir koku duyarım. Tadını ise beğenmem. Mutlaka damacana veya şişe suyu içerim.
Karaman’da tanıdıklarımın büyük bölümü içme suyu ihtiyaçlarını şehir merkezi dışındaki kaynaklardan karşılıyor. Otomobillerin bagajları pet şişe veya bidon dolu. Birkaç kez ben de tanık oldum, bidonlara pınarlardan gelen suyu doldurmak için çeşme başında kuyruk görüntülerine.
Karaman’da en iyi su hangi bölgenin” diye su sever dostlarla yaptığım görüşmelerden edindiğim bilgiler doğrultusunda, Yeşildere’deki Denircik mevkindeki kaynak öne çıkıyor. Daha sonra Lale suyu geliyor. Lale köyünün suyunun içimi hafif, lezzetli. Sonra Pınarbaşı ve Morcalı’daki su kaynakları var.
Bir vakitler, Kılbasan belde iken ve Ahmet Ertuğrul’un belediye başkanlığı döneminde yapılan sondajdan çıkan suyun çok kaliteli olduğunu hatırlıyorum. Karaman’dan her gün otomobillerle yüzlerce kişi Kılbasan’a gelir, bidonlara su doldurur giderlermiş.
Hala öyle midir, yoksa kuyu devre dışı mı kaldı, haberdar değilim. Kılbasan’da suyu güzel olan birçok tulumba vardı. 20 -25 metreden su kaynağına ulaşılırdı. Şimdi mümkün mü? Su ancak 250-300 metreden çıkıyor.
Karaman il genelinde en güzel su kaynakları, Ermenek ve Torosların yamaçlarındaki yerleşimlerdedir. Öyle güzel pınarlar var ki, suyun tadına doyum olmaz. Sanki pınarın kaynağına cennetten damla düşmüş de öyle tatlanmış diyesiniz gelir.”
Karaman’ın su konusunu onlarca kez dile getirdim. Troller ve iftiracılar adeta linç etmeye kalktılar. Bu yazıları para karşılığı yazdığımı iddia eden şerefsizler çıktı.
Beyler, ekmeğin, suyun, toprağın ve havanın partisi olmaz. Bu işlerde particilik, yandaşlık işi çözümsüz kılar, ayağınızı bağlar. Şimdi Karaman’da abdest alırken bile dikkatli olacaksınız, ağzınıza, burnunuza su alamayacaksınız. “Türkiye’nin en ucuz suyunu biz kullanıyoruz” diye övünenler, yolun sonunu gördünüz mü?. “Kendi düşen ağlamaz, iki gözü birden çıkar” dedikleri bu olmalı.
Tarım ve Orman Bakanlığı bir süredir yoğun şekilde ürün denetimi yapıyor; taklit ve tağşiş (Bir şeyin içine başka bir madde karıştırma; katıştırma, saflığını bozma) listeleri yayınlıyor. Karaman’ın içme suyu bu listeye girecek mi?
Belediye başkanı iktidar ortağından olmayıp başka partiden seçilseydi bu kadar rahat olabilir miydi? Karaman halkı “içmeyiniz” uyarısı yapılan suyu kaç gündür içiyor? Bugüne kadar bu konuda açıklama yapmaktan kaçınan belediye, sorunun çözümü için ne yapacak? Ya muhalefete ne demeli? Siz ana muhalefetten bir ses duydunuz mu? Ya sivil toplum örgütlerinden?
Karaman, bu noktaya göz göre göre geldi. Hiç kimse için sürpriz olmadı. Karaman su sorununu ciddiye almadığı için uzun süredir bu konuda yazmak içimden gelmedi.
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi’nin yaptığı bir çalışma var ki, bir başka konuya dikkat çekiliyor. Karaman ili çevresinde 25 farklı merkezde bulunan kaynak, kuyu, şebeke, arıtma ve gölet sularının bazı ağır metal düzeyleri araştırıldı. Üzerinde çalışma yapılan su numuneleri toksik etki yapabilecek ağır metal içerikleri bakımından incelendi. Projeyi yürüten Prof. Dr. Fevzi Kılıçel, sonucu şöyle özetlemiş:
“Belirtilen elementlerin fazla olması toksik etki yapmaz. Fakat aşırı sertlik oluşturması bakımından içilmesinin ve kullanılmasının uygun olmayacağını düşünüyoruz.”
Karaman İl Sağlık Müdürü hakkında, halk arasında endişe, korku ve panik yaratmak iddiasıyla soruşturma açılırsa şaşırmam.
Tarihten Bir Sayfa: Karaman Valiliği basın açıklamasından özet: (NO: 2014/76)
KARAMAN – (10.03.2014) Karaman Temiz Ve Kaliteli İçme Suyuna Kavuşuyor. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Lütfi Elvan, şu anda Karaman halkının, kalitesi yeterli olmayan düzeyde içme suyu kullandığını söyledi. Elvan, yapılan çalışmalarla daha temiz ve daha kaliteli içme suyu temin etmek için İbrala Barajından 30 km’lik isale hattıyla sağlıklı ve temiz su getireceklerini belirtti. Bakan Elvan, 14 Ağustos 2014 tarihi itibariyle açılışını gerçekleştirecekleri bu proje sayesinde (İbrala Barajı İçmesuyu Arıtma Tesisi) yılsonu itibariyle Karaman halkının temiz ve kaliteli içme suyuna kavuşacağını ifade etti.”
Kıssadan Hisse: Karaman’ın su sorunu belediyeye bırakılamayacak kadar ciddidir.
Ahmet Tek