Bir Tescilin Perde Arkası
Karaman’a yolu düşenin almadan gitmediği ünlü ürünü mayalı ekmektir. Mayalı, sadece Karamanlılar için değil, yolu Karaman’dan geçen herkesin tadına doyamadığı bir ekmek çeşidi. Bu özel ekmek nihayet tescillendi.
Her olayın bir perde arkası var. Mayalı ekmeğin Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan coğrafi işaretli ürün olarak tescillenmesi de kendiliğinden olmadı. Ankara’da birileri, Karaman’ın mayalı ekmeği varmış, ona coğrafi işaret verelim demedi.
Mayalı ekmeğin coğrafi işaretli ürün kapsamına alınmasının arkasındaki kişi, Yusuf Şahinbaş’tır. Sahi Yusuf Şahinbaş’ı hatırlayan var mı? Yusuf Şahinbaş kimdi?
Yusuf Şahinbaş, Çorum İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde İl Müdür Yardımcısı olarak görev yapmakta iken, 22 Mayıs 2020 tarihinde Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne İl Müdürü olarak vekaleten görevlendirilen bürokrattır. Yusuf Şahinbaş, 3 Temmuz 2021’de, Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı kararı ile görevine asaleten atandı.
Yusuf Şahinbaş, masa başı görev yapan müdür olmadı. Karaman’da gitmediği köy, belde ve ilçe kalmadı. Büyük projelerin yürütülmesinde hep önde oldu. Deneyimliydi. 1986’dan beri Tarım ve Orman Bakanlığında çalışıyordu. Karaman’a atanmadan önce Çorum’da Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünde İl Müdür Yardımcısı olarak görev yapıyordu. Bir avantajı da Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bölümü mezunu olmasıydı.
Yusuf Şahinbaş, “700 Günde 70 Hedef” projesini başarıyla gerçekleştirdi. Bunlar arasında benim en çok dikkatimi çekenler arasında 25, 26, 27, 28, 29 ve 30. sıradaki projeler oldu. Bu projeler; Tıbbi aromatik bitkilerin üretiminin artırılması, lale, sümbül, nergis, şakayık çiçeği ve lavanta yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılmasıydı.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 15 Eylül 2023’te, taşra teşkilatında köklü bir değişim gerçekleştirdi. Çok sayıda bürokrat görevden alınırken yerlerine yeni isimler atandı. Bu iller arasında Karaman da vardı. Karaman İl Tarım ve Orman Müdürü Yusuf Şahinbaş görevden alındı yerine Hatice Bulut getirildi.
Kaderin cilvesi olmalı, Yusuf Şahinbaş’ın görevden alındığı gün, Karaman tahinli pidesi ‘157 Sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlandı. Tahinli pidenin tescili için kapı açılmış oldu. Tahinli pide ile mayalı ekmeğin ve bazı unlu mamullerin coğrafi işaret alması için ilk adımı atan kişi Yusuf Şahinbaş’tı.
Şahinbaş, bir görüşmemizde, Karaman’a ilk atandığında mayalıyı görünce, “Bu ekmeğe coğrafi işaret almalıyım” diye düşündüğünü söylemişti. Ancak tescil için gerekli yazılı belge ve kaynak olmayınca, başvuru yapılamamış.
Bunun üzerine Mevlana Kalkınma Ajansı’na (MEVKA) bir proje sunulmuş. MEVKA, Karaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi (KMÜ) iş birliği ile bir kitap hazırlanmış. Kitabın adı: “Karaman’a Özgü Unlu Mamuller Araştırması ve Üç Adet Ürün İçin Coğrafi İşaret Projesi.”
Kitabı hazırlayanlar: KMÜ Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyeleri Doç. Dr. Yalçın Coşkuner ve Doç. Dr. Abdulvahit Sayaslan. Bu kitap, yazılı belge olarak Türk Patent ve Marka Kurumu’na sunulmuş ve mayalı ekmek için 14.09.2022 tarihinde tescil başvurusu yapılmış.
Yusuf Şahinbaş’ın “Coğrafi işaret almayı kafama koydum” dediği mayalı ekmek, uzun bir inceleme sürecinden sonra 08.01.2024 tarihinde tescil edildi. Karaman için 2024’ün ilk tescilli ürünü mayalı oldu.
Yusuf Şahinbaş, bu haberi duyunca öyle sevinmiş ki, bana şu mesajı gönderdi: “İnsan emeklerinin karşılığını görünce mutlu oluyor. Karaman her şeyin en iyisini hak ediyor.”
Yusuf Şahinbaş, Karadağ balı için de coğrafi işaret başvurusunda bulunduklarını belirtti. Karadağ balı, coğrafi işaret tescilini bölgedeki endemik bitkiler nedeniyle alacak. İnşallah bu yılın ikinci tescilli ürünü Karadağ balı olur.
Karaman’ın ürünlerinin tescillenerek marka değeri kazanması üreticilerin lehinedir. Ayrıca Karaman’ın tanıtımına katkı sağlar. Emeği geçenlere minnet ve şükran borçluyuz. Yusuf Şahinbaş’a katkıları için çok teşekkür ederiz.
Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından daha önce Başyayla karın kaymağı, Ermenek batırması, Ermenek helvası, Karaman Divle Obruğu tulum peyniri, Ekşikara üzümü, Guymak tatlısı, Kırma böreği, İlisıra dolması, Şebit pilavı, Kazımkarabekir kabak çekirdeği, Sarıveliler yöresel giysileri ve Taşkale halısı coğrafi işaret almıştı.
Türk Patent ve Marka Kurumu’na göre, “Mayalı Ekmeğin Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri” şöyle:
Karaman Mayalı Ekmeği; ekmeklik buğday unu, ekmek mayası, tuz ve su kullanılarak Karaman ilinde üretilen ekmektir.
Karaman Mayalı Ekmeğinin hamuru 20-25 cm çapında ve 2-2,5 mm kalınlığında daire şeklinde açılarak 300- 500°C sıcaklıktaki sac üzerinde 1-3 dakika pişirilir. Pişen ekmeğin orta kısmı kubbe şeklinde şişer ve daha sonra yassı hale gelir. Hamurun ağırlığı 100-200 g, pişmiş hali ise 105-120 g kadardır.
Karaman Mayalısının Karaman ilinde uzun bir geçmişi vardır. Coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Özellikle sabah kahvaltısında olmak üzere her öğünde sıklıkla tüketilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Sıcak veya soğuk olarak tüketilebilir. Serin, kokulardan ari ve rutubetsiz ortamlarda 5 gün, dondurucuda ise 6 ay muhafaza edilebilir.”
Karaman’a hayırlı olsun. Mayalı ekmeğin tapusu artık Karaman’ın elinde. Birçok yerde bazlama olarak bilinen sac ekmeğinin adı, Karaman’da mayalı. Arasına bir şeyler konulmuş ve rulo gibi bükülmüş mayalı ekmeğe de sıkma denir. İnşallah Karaman bir gün şehrin kahvaltılarının vaz geçilmez klasiği olan ‘küflü peynirli’, ‘ciğerli’ veya “irişkili” sıkmanın coğrafi işaretini de alır.
Not: Karamandan.com’da 15 Eylül 2023’te yayımlanan “Karaman’a Tahinli Pide” ve 30 Eylül 2023’te yayımlanan “Bir Karaman Klasiği: Sıkma” başlıklı yazıları okuyabilirsiniz.
Halk Ozanı Nevzat Dağlı’dan Mayalı Güzellemesi
Halk Ozanı Karamanlı Nevzat Dağlı, Karaman Mayalısının Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlanarak, tescil belgesi alması üzerine bir şiir yazdı. Daha doğrusu, bir ozan duyarlılığı ile mayalıya güzelleme yaptı.
Şiiri okurken mayalı kokusu burnunuza gelecek, canınız ya sıkma çekecek ya da tahin pekmez tabağına derin dalış yapmak isteyeceksiniz. Karnınız tok olsa da şiiri okurken ağzınız sulanacak. Kıymetli ozanımızın şiirini paylaşmak istedim.
Karaman Mayalısı
Karaman’ın unuyla, Gödet köyü suyuyla,
Besmeleyle karılır Karaman Mayalısı.
Becerikli kadının hamur seven huyuyla,
Kızgın saca serilir Karaman Mayalısı.
*
Mayalı ocakları taze ekmek kokuşur,
Yakınından geçenler imrenerek bakışır.
Küflü peynir sıkması olmaya pek yakışır,
Sıcak sıcak dürülür Karaman Mayalısı.
*
Özenle pişirilmiş benek benek yanmıştır,
Tadı, tuzu yerinde lezzete boyanmıştır.
Davetlerde sofrada yeri ayarlanmıştır,
Başköşede görülür Karaman Mayalısı.
*
Özlemle bekler onu tahin pekmez karması,
Cıvık helva yanında muhteşemdir durması.
Mayalı varsa evde kolay sofra kurması,
Kavurmaya sarılır Karaman Mayalısı.
*
Parmak kebap altında yatışı Karamanlı,
Calla tabaklarına batışı Karamanlı.
Tescilli markasıyla satışı Karamanlı,
Her fırına sorulur Karaman Mayalısı.
*
Yeşil soğan yumurta ile piknik aşıdır,
Dostlara armağanda hediyeler başıdır.
Karamanlı Nevzat’ın Ankara’da düşüdür,
Hayırlara yorulur Karaman Mayalısı.